ابو الحسين بصرى معاصر ابن سينا آخرين كسى بود كه از تعليمات معتزله با استقلال رأى و وسعت نظر گفتگو كرد و بسيارى نواقص آن را ببرد و معتزليان همچنان قوى بودند تا ابو الحسن اشعرى بر ضد ايشان برخاست و حجة الاسلام غزالى با آنها مخالفت كرد . رونق سنت منصب اعتزال از دوران دوم عباسى سستى گرفت و متوكل نخستين خليفه ايندوران مردم را از اعتقاد به خلق قرآن منع كرد و جمعى از علماى كلام مخالفت با معتزله آغاز كردند از اين جمله پيروان مذهب كرميه بودند كه تا پس از قرن سوم هجرى ببودند . رونق مذهب سنى از ابو الحسن اشعرى بود ، وى بسال 260 بزاد و در پناه معتزليان پرورش يافت و تعليم از ايشان گرفت و در چهل سالگى كه بمنطق معتزلى مسلح شده بود به راه مخالفت ايشان رفت و باقيمانده عمر را با معتزليان بجنگ سخن بود و در اين راه توفيقها يافت . ابو الحسن اشعرى از آن پس كه از ابو على جبائى معتزلى استاد خود جدا شد در توحيد تأليف‌ها كرد كه شماره آن به دويست يا سيصد رسيد و برد ملحدان و فرق ديگر از معتزليان و جهميان و خارجيان و ديگر اهل بدعت كتابها داشت ، و در بيشتر قضايا با معتزليان اختلاف داشت و بمذهب اهل سنت ميرفت شهرستانى گويد : " مذهب وى در وعده و وعيد و اسماء و احكام و سمع و عقل خلاف معتزله است . گويد ايمان فقط تصديق قلب است و گفتار زبان و عمل اركان فروع آنست و هر كه بدل مقر وحدانيت باشد و پيغمبران را با آنچه از پيش خدا آورده‌اند تصديق كند ايمانش درست است و اگر بر اين حال بميرد مؤمن است و نجات يافته تنها وقتى از ايمان برون مىشود كه چيزى از اين باب را انكار كند ، و هر كه گناه كبيره كند و بىتوبه بميرد حكم وى با خداست يا برحمت بيامرزدش و يا پيغمبر شفاعت او كند كه فرمود شفاعت من خاص مرتكبان كبيره است و يا به اندازه گناه عذابش كند آنگاه ببهشت برد و روا نيست كه با